خاورمیانه نوین
اواخر سپتامبر ۲۰۲۳، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در سازمان ملل از طرحی موسوم به «خاورمیانه جدید» رونمایی کرد. او با نمایش نقشهای که مناطق اشغالی اسرائیل و برخی کشورهای عربی را در قالب یک ائتلاف جدید نشان میداد، از اتصال این کشورها به یکدیگر از طریق «کریدور پیشرفت» سخن گفت؛ مسیری که هدف آن پیوند آسیا، اسرائیل و اروپا بود. این نقشه هیچ نشانی از فلسطین نداشت و نمایشی نمادین از چشمانداز صلح بدون فلسطینیان بود. در این طرح، عربستان سعودی نیز بهعنوان شریک احتمالی اسرائیل معرفی شد؛ کشوری که هنوز روابط رسمی با تلآویو برقرار نکرده بود، اما مذاکراتی برای عادیسازی روابط در جریان بود.
اما با وقوع حملات ۷ اکتبر توسط حماس، این سناریو بهکلی زیر سؤال رفت. حملات سنگین و مرگبار حماس و واکنش بیرحمانه اسرائیل به نوار غزه، منطقه را دوباره در آتش جنگ فرو برد. طی چند روز، هزاران فلسطینی کشته و صدها هزار نفر آواره شدند. این رخدادها موجی از حمایت از فلسطین را در جهان عرب برانگیخت و هرگونه گفتوگو درباره عادیسازی روابط سعودی و اسرائیل را متوقف کرد.
تحولات اخیر نشان میدهد که خاورمیانهای که نتانیاهو در ذهن داشت، هنوز با واقعیت فاصله زیادی دارد. تحلیلگران معتقدند که چشمانداز «خاورمیانه جدید» بدون در نظر گرفتن فلسطینیها، سرابی بیش نیست. تحلیلگرانی مانند استیون کوک و مورات یشیلتاش بر این باورند که کلید آینده منطقه، نه در توافقات دیپلماتیک با پایتختهای عربی، بلکه در سرنوشت فلسطینیان و غزه نهفته است. مرون راپاپورت نیز تاکید میکند که بحران جاری، توهمِ دور زدن مسئله فلسطین را از بین برده است.
در سطح ژئوپلیتیک نیز، جنگ ۷ اکتبر آمریکا را وادار به بازگشت فعالتر به منطقه کرده. اگرچه پیش از آن دولت بایدن بر تمرکز بر چین و اوکراین اصرار داشت، اما اکنون با تشدید تنشها با ایران و احتمال ورود حزبالله به جنگ، معادلات تغییر کرده است. بازیگران غیردولتی، مانند حماس و حزبالله، بار دیگر اهمیت تعیینکننده خود را در سیاست منطقهای نشان دادهاند.
در نهایت، خودِ نتانیاهو نیز تحت فشار داخلی شدید قرار گرفته. افکار عمومی اسرائیل دولت او را بهخاطر ناتوانی در پیشبینی و مقابله با حمله ۷ اکتبر مقصر میدانند. نظرسنجیها نشان میدهد که احتمالاً پس از پایان جنگ، دوران نخستوزیری او نیز به پایان خواهد رسید. بنابراین، نهتنها آینده خاورمیانه جدید در ابهام فرو رفته، بلکه آینده سیاسی خودِ نتانیاهو نیز در معرض خطر است.
